«Татарстан» авыллары

• 
  Татар каргалысы: Безнекеләр кайда да югалмый

  Оренбургтан унсигез чакрым ераклыкта Татар Каргалысы авылы урнашкан. Дөресрәге, бистә исемен йөртә ул, 5500 тирәсе халкы бар. 1744 елда Казан губернасыннан бирегә күчеп утырган берничә гаилә, урманны кисеп, авыл иткән. Шул гомер эчендә авыл Россиянең иң зур татар авылларының берсенә әйләнгән. Иң сөенечлесе – ул һаман да үсештә, ел саен дистәләгән йортлар төзелә. Моның сере, сәбәбе нәрсәдә? Татар Каргалысына баргач, әнә шушы сорауга җавап эзләдек.

  30 сентябрь 2026
• 
  Адав-толымбай: Иң бәхетле кеше туган җирендә яши!

  Авыллар язмышы да кешеләрнеке кебек: гасырлар дәвамында ниләр генә күрмәгән. Арада аеруча гыйбрәтле тарихлылары очрый. Буа районының Адав-Толымбай авылын әнә шундыйлар рәтенә кертергә мөмкин. Биредә гасырлар буе татарлар белән чувашлар күрше булып яшәгән. Алай гына да түгел, 1790 нчы елларда бер төркем чувашлар, ислам диненә күчеп, татар булып язылган. Ул нәсел дәвамчылары бүген дә авылда яши, алар инде үзләрен чын татар дип саный.

  13 сентябрь 2026
• 
  Югары Кондрата: дуслык кайдан башлана?

  Июльнең эссе бер көнендә Чистай районының Югары Кондрата авылына сәяхәт кылдык. Авылның мәктәп бинасында безне милли киемнәрдән бер төркем апалар каршы алды. Башта татарча, аннан соң чувашча җырладылар. Иң кызыгы – биредә керәшеннәр белән чувашлар яши һәм аларны һич аерып булмый! Төс-кыяфәтләре буенча да бер төрле, барысы да татарча камил сөйләшә. Ләкин авылның үзенчәлекләре моның белән генә бетми...

  15 август 2026
• 
  Уразай: Аек акыллы авыл

  Кукмара районының Уразай авылы Бөрбаш елгасы янәшәсендәге иңкүлектә, бик матур зур буа янында урнашкан. Әмма без анда Җирле табигать белән хозурланырга түгел, ә аек авылның ничек яшәвен карарга барабыз. Уразайда спиртлы эчемлекләрне 2009 елдан бирле сатмыйлар икән – авыл мәхәлләсе шулай хәл иткән.

  08 июль 2026
• 
  Урман: Оҗмахтагы күләгәләр

  Әгәр авылга җыенасың икән инде, туры чытырманга юл тотарга кирәк! Бары агачлар гына уратып алсын да һичнинди интернет-фәлән борчымасын! Шәһәр тынчуы урынына да – сандугач сайравы гына... Шулай итеп, картада күпне вәгъдә итә торган атамасы белән ымсындырган торак пунктны табып алабыз – Урман. Белешмәлекләр әйтүе буенча, монда 17 кеше яши икән. Нәкъ безгә кирәк булган оҗмах диярсең...

  08 июль 2026
• 
  «Татар Авылы». Ата-бабаларда кунакта

  Авылларыбыз арасында монысы – үзенә бер үзгә. Ул үткәнгә ишек диярсең. Ачып карыйсың да... бөтенләй башка дөньяга эләгәсең. Ата-бабаларыбыз йөз, ике йөз ел элек яшәгән чорларга гүяки. Йә шунда кунакка килгәндәй буласың: эләктең һәм менә тулы бер халыкның йолалары турында белеп кайттың. Иң мөһиме – телепортация өчен дә әллә ни күп кирәкми. Казаннан кырык чакрым араны узасың да – күчәсең.

  08 июль 2026
• 
  Мәчкәрә мәчете – Үтәмешевлар калдырган мирас

  Кукмара районының Мәчкәрә авылы. Бер карасаң, ул беркайчан зур авыллар рәтендә йөрми. Әмма XVIII гасыр урталарында бу авыл исемен ишетмәгән татар аз була. Алай гына да түгел, бирегә бөтен Идел-Урал төбәгеннән халык агыла, чөнки Мәчкәрәдә данлыклы мәдрәсә эшли. 1791 елда Мәчкәрәдә Беренче җәмигъ мәчете төзелә башлый. Ә бер елдан соң авылда туку фабрикасы ачыла. Бу изге эшләр артында шушы авылда яшәүче сәүдәгәр Габдулла Үтәмешев тора. Тик совет чорында болар барысы да юкка чыгарыла. Авылда Үтәмешевлар исеме дә онытыла бара, дөресрәге, аларга кулак дип кенә карый башлыйлар. Инде менә бер гасырдан соң Үтәмешевлар мирасы яңадан торгызыла!

  16 май 2026
• 
  Шурабаш – ике милләтнең бер язмышы

  Төрле милләт яшәгән авылларга сәяхәтебезне дәвам итәбез. Бу юлы Арча районының Шурабаш авылында булдык. Биредә гомер-гомергә татарлар белән марилар тату, дус яшәгән. Бүген дә шулай: балалар бергә бакчага йөри, аннан бер сыйныфта белем ала. Нәтиҗәдә, бер-берсенең телен, гореф-гадәтләрен беләләр. Ә иң кызыгы – бу ике милләт халкы йөз-кыяфәтләре буенча да охшаш. Чын менә! Мари дип сөйләшә башлыйсың, татар булып чыга, яки киресенчә...

  05 май 2026
• 
  Үрнәк – казан читендә бардыр бер авыл...

  Авыллар буенча күпме йөреп тә, мондый якын сәфәргә барган юк иде әле. Үзебез эшләгән нәшрият бинасыннан (Декабристлар урамы) Үрнәккә егерме минут эчендә барып җиттек. Һәм Тукайга ияреп: «Нәкъ Казан читендә, урман эчендә бардыр бер авыл», диясе килеп китте. Сүзебез Яшел Үзән районының Үрнәк авылы турында.

  18 март 2026
• 
  Чепья – дуслык нәрсәдән башлана

  «Татарстан» журналы, дистә еллар эчендә республикабызның һәр районында булып, күп авыллар турында язды. Яңа елда да шушы күркәм традицияне дәвам итәбез. Быел без төрле милләт вәкилләре яшәгән авылларга барырга ният кылдык. Россия Президенты Владимир Путин Указы нигезендә 2026 ел «Россия халыклары бердәмлеге елы» дип тә игълан ителде. Һәм без моңа сөендек. Татарстан – күпмилләтле, шул ук вакытта толерантлы төбәк буларак билгеле. Һәм бу яктан без күпләргә үрнәк.

  10 февраль 2026
• 
  Түбән Бәрәскә: чал тарихка кайту...

  Гадәттә, декабрь санында чыгасы авылны язарга килгәч, яңа яуган ак карны шыгырдатып атлап уза идек. Быелгы кыш үзгә: декабрь башында әле карның бер бөртеге дә күренмәде. Шәрә калган агачлар ак шәл ябынырга зар-интизар булып утыра кебек. Караңгы, карсыз кышка ияләнмәгән шул. Кояшны да күптән күргән юк... Тик ни хикмәт, Әтнә районының Түбән Бәрәскә авылы безне кояш белән каршы алды. Шул нур яктылыгында авылның өске башында ак манара калыкты. Башкалабыздагы Мәрҗани мәчете диярсең, нәкъ икесе бертөрле!

  15 гыйнвар 2026
• 
  Миңгәр: могҗизалар илендә

  Саба районының Миңгәр авылын белмәгән кеше юктыр. Сабан туен карарга дип, бөтен республика халкы җыела анда. Бүген исә Миңгәргә ял итәр, сәламәтләнү өчен дә киләләр. Республикадан гына түгел, Россиянең башка төбәкләреннән, чит илләрдән дә кунаклары биредә еш була.

  12 ноябрь 2025
• 
  Касай – өмет уты кабынганда...

  Көннәр матур булганда дип, республикабызның иң ерак районнарының берсенә – Әгерҗегә юл алдык. Октябрь кояшының җылы нурларына сөенеп бара торгач, озын юлны сизми дә калдык.

  28 октябрь 2025
• 
  Уракчы: Күңелең киң булса...

  Без сәфәргә кузгалган көнне урамда егерме биш градус эссе иде. Югыйсә сентябрьнең икенче атнасы бара, ә табигатьтә әле һаман җәй хакимлек итә. Чистай районының Уракчы авылына барышыбыз. Мондый авылны сайлавыбыз юкка түгел, кырларда урак өсте бит. Уракчыда да урак өсте гөрлиме икән?

  20 сентябрь 2025
• 
  Үзебезнең Тымытык

  Картада ике Тымытык авылы күрсәтелгән. Икесе дә Ык елгасы буенда җәелеп утырган. Картаны зурайтыбрак карагач, аңлашыла: авылларның берсе – Татарстанга, икенчесе Башкортстан Республикасына карый. Ык елгасы өстенә салынган бер бәләкәй күпер аерып тора үзләрен. Әлбәттә, без Азнакай районындагы Тымытык авылына юл тоттык.

  25 июль 2025